Meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser türlerinden biridir. Ancak erken evrede fark edildiğinde tedavi başarı oranı oldukça yüksektir. Bu nedenle kadınların meme sağlıklarını düzenli olarak takip etmeleri büyük önem taşır. Kendi kendine meme muayenesi (self breast examination), kadınların memelerinde oluşabilecek değişiklikleri erken dönemde fark etmelerine yardımcı olan basit ve etkili bir yöntemdir.

Bu muayene, düzenli olarak yapıldığında kişinin kendi meme dokusunu tanımasını sağlar ve yeni oluşabilecek değişikliklerin fark edilmesini kolaylaştırır. Ancak unutulmamalıdır ki kendi kendine meme muayenesi, doktor muayenesinin (klinik meme muayenesi) veya mamografi (mammography) gibi tarama yöntemlerinin yerine geçmez; bu yöntemleri destekleyen bir uygulamadır.

Kendi Kendine Meme Muayenesi Ne Zaman Yapılmalıdır?

Kendi kendine meme muayenesi için en uygun zaman, meme dokusunun hormonal değişimlerden en az etkilendiği dönemdir.

  • Adet gören kadınlarda: Adet kanamasının bitiminden yaklaşık 5–7 gün sonra yapılması önerilir. Bu dönemde meme dokusu daha yumuşak olduğu için değerlendirme daha kolay olur.
  • Menopoz sonrası kadınlarda: Her ayın belirli bir günü seçilerek düzenli olarak yapılabilir.

Düzenli olarak aynı zamanlarda yapılan muayene, memedeki değişikliklerin fark edilmesini kolaylaştırır.

1. Aynada Görsel Değerlendirme (Visual Inspection)

Muayenenin ilk aşaması görsel inceleme (visual inspection) aşamasıdır. Bunun için aydınlık bir ortamda aynanın karşısında dik şekilde durulmalıdır.

Öncelikle kollar serbest haldeyken memeler gözle incelenir. Daha sonra kollar yukarı kaldırılarak ve bel bölgesine bastırılarak meme dokusunun görünümü tekrar değerlendirilir.

Bu inceleme sırasında şu değişikliklere dikkat edilmelidir:

  • Memede şekil veya boyut değişikliği (meme asimetrisi)
  • Meme derisinde çekinti veya çökme (cilt retraksiyonu)
  • Deride portakal kabuğu görünümü (peau d’orange)
  • Ciltte kızarıklık (eritem) veya yara oluşumu
  • Meme başının içe doğru çekilmesi (nipple retraksiyonu)

Normalde her iki meme arasında küçük farklılıklar olabilir. Ancak yeni ortaya çıkan belirgin değişiklikler önemlidir.

2. Ayakta Elle Muayene (Palpasyon)

Elle yapılan incelemeye palpasyon (palpation) adı verilir. Bu muayene genellikle duş sırasında yapılabilir çünkü sabunlu ciltte el daha rahat hareket eder.

Muayene sırasında:

  • Sağ meme kontrol edilirken sol el,
  • Sol meme kontrol edilirken sağ el kullanılır.

Parmak uçları kullanılarak meme dokusu nazik fakat dikkatli şekilde kontrol edilmelidir. Meme dokusu incelenirken şu bölgeler değerlendirilmelidir:

  • Meme dokusunun tamamı
  • Meme başı ve çevresi
  • Koltuk altı bölgesi (aksilla)
  • Köprücük kemiği çevresi (supraklaviküler bölge)

Muayene sırasında özellikle şu bulgulara dikkat edilmelidir:

  • Ele gelen sert kitle (palpabl kitle)
  • Doku kalınlaşması veya sertlik
  • Hassasiyet veya ağrı (mastodini / mastalji)

Her kitle kanser anlamına gelmez. Bazı kitleler iyi huylu tümör (benign lezyon) veya kist (kistik oluşum) olabilir. Ancak kesin tanı için mutlaka tıbbi değerlendirme gereklidir.

3. Yatar Pozisyonda Muayene

Yatarak yapılan muayene, meme dokusunun göğüs duvarı üzerine daha eşit yayılmasını sağlar ve küçük kitlelerin fark edilmesini kolaylaştırabilir.

Muayene için şu adımlar izlenebilir:

  1. Sırt üstü uzanın.
  2. Muayene edeceğiniz memenin bulunduğu taraftaki kolunuzu başınızın altına yerleştirin.
  3. Diğer elinizin parmak uçlarını kullanarak memeyi kontrol edin.

Meme dokusu incelenirken farklı teknikler kullanılabilir:

  • Dairesel yöntem (circular technique): Meme başından başlayarak dairesel hareketlerle dışa doğru ilerlenir.
  • Dikey şerit yöntemi (vertical strip technique): Memede yukarıdan aşağıya doğru çizgisel hareketlerle kontrol yapılır.
  • Radyal yöntem (radial technique): Meme başından dışa doğru ışın şeklinde hareket edilerek muayene yapılır.

Bu yöntemlerden biri tercih edilerek memenin tamamı sistematik şekilde incelenmelidir.

4. Meme Başının Kontrolü

Muayenenin son aşamasında meme başı nazikçe sıkılarak akıntı (nipple discharge) olup olmadığı kontrol edilir.

Aşağıdaki durumlar özellikle önemlidir:

  • Kanlı akıntı
  • Tek memeden gelen akıntı
  • Kendiliğinden oluşan akıntı

Bu tür bulgular fark edildiğinde gecikmeden doktora başvurulması gerekir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Kendi kendine meme muayenesi sırasında aşağıdaki belirtilerden biri fark edilirse bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

  • Memede yeni oluşan sert kitle
  • Meme şeklinde ani değişiklik
  • Deride çekinti veya portakal kabuğu görünümü
  • Meme başında içe çekilme
  • Koltuk altında şişlik (aksiller lenfadenopati)
  • Meme başından kanlı akıntı

Doktor gerekli gördüğünde mamografi (mammography), meme ultrasonu (breast ultrasonography) veya biyopsi (biopsy) gibi ileri tetkikler yapılabilir.

Kendi kendine meme muayenesi, meme sağlığının korunmasında önemli bir alışkanlıktır. Düzenli olarak yapılan muayene sayesinde memedeki değişiklikler erken fark edilebilir. Ancak erken teşhis için yalnızca bu yöntem yeterli değildir. Düzenli doktor kontrolleri (klinik meme muayenesi) ve yaşa uygun tarama programları (mamografi taraması) da büyük önem taşır.

Unutulmamalıdır ki meme kanseri erken evrede tespit edildiğinde tedavi başarı oranı oldukça yüksektir. Bu nedenle vücudu tanımak, düzenli kontrol yapmak ve şüpheli durumlarda zaman kaybetmeden doktora başvurmak hayati önem taşır. 🩺

Leave a reply